Nieuwpoort: parel onder de vestigingssteden

Nieuwpoort, een kleine stad in de provincie Zuid-Holland, is één van de kleinste vestingsteden van Nederland. De naam is afgeleid van het Latijn ‘Nova Pontus’ wat nieuwe haven betekent en naast Schoonoord was Nieuwpoort lang geleden een nieuwe haven aan de rivier de Lek. Nieuwpoort heeft iets meer dan 1300 inwoners en bestaat voor een groot gedeelte uit water (meren, sloten, etc). Als deel van de waterlinie heeft Nieuwpoort voor een klein stadje veel bezienswaardigheden en een erg interessante geschiedenis.

Bezienswaardigheden in Nieuwpoort

De gemeente Nieuwpoort neemt maar 64 hectare in beslag, maar op dit kleine oppervlak zijn genoeg dingen te zien. Zo zijn er ruim 50 stadsmonumenten en meer dan 70 gemeentemonumenten die je kunt bezichtigen. De binnenstad bestaat uit een historisch centrum wat ook als beschermd stadsgezicht is geclassificeerd. Het stadhuis van Nieuwpoort, gebouwd in 1697, maakt deel uit van de oude stadswal en staat bekend om zijn schilddak en koepeltorentje. Dit stadhuis is ook in Madurodam te zien, maar dan aanzienlijk kleiner, natuurlijk. Als laatste maakt Nieuwpoort deel van het Oudnederlandse Vestingstelsel en werd rond 1670 opgenomen in de Oude Hollandse Waterlinie. Daarnaast kun je rustig wandelen door dit eeuwenoude stadje, even lekker zitten in de haven en de oude stadsmuur bekijken.

De geschiedenis van Nieuwpoort

Omdat Nieuwpoort erg strategisch gelegen is, aan de Lek en tussen de provincies Utrecht en Noord-Holland in, had Nieuwpoort vanaf het begin een belangrijke functie. Dit werd dan ook al in 1283 beloond met stadsrechten. Deze positie zorgde er ook voor dat Nieuwpoort vaak centraal stond in conflicten, zoals in 1402, toen de troepen van Jan van Arkel, stadhouder van Holland, Zeeland en West-Friesland, de stad belegerden. Een grotere dreiging aan het einde van de 17e eeuw werd gevormd door Lodewijk de XIV waardoor Nieuwpoort deel ging uitmaken van de Oudhollandse Waterlinie die van Muiden tot Gorinchem liep. Nadat de Franse troepen in 1795 toch Nederland veroverden verviel deze functie, maar beschermden de vestigingswallen het stadje nog regelmatig tegen wateroverlast en overstromingen. De historische gebouwen van Nieuwpoort zijn tussen 1973 en 1998 volledig gerestaureerd en nu nog steeds in hun volle glorie te bezichtigen.

Deel van Zuid-Holland

Nieuwpoort is gevestigd in de provincie Zuid-Holland, de dichtstsbevolkte provincie van Nederland en één van de meest geïndustrialiseerde gebieden in de wereld. De hoofdstad is Den Haag en de grootste stad is Rotterdam. Toch heeft Zuid-Holland naast veel industrie ook mooie natuur te bieden. In het westen grenst het aan de zee, heb je schitterend duingebied en kun je de bollenstreek bekijken. Ook Scheveningen bevindt zich hier, de meest bekende badplaats van Nederland. In het oosten vind je de Rijnstreek met droogmakerijken, veengebieden en de Nieuwkoopse plassen. Nieuwpoort, met haar vele wateren en idyllische ligging aan de Lek, is hier ook gelegen, samen met een reeks vestigingssteden die deel uitmaakten van de waterlinie. Het zuiden van de provincie kenmerkt zich door een groot aantal wateren (Maas, Haringvliet en de Lek bijvoorbeeld) en ook het bekende natuurgebied de Biesbosch is hier te vinden. Zuid-Holland biedt dus zowel voor mensen met een voorliefde voor steden, als voor eenieder die van de natuur en geschiedenis houdt vele mogelijkheden.

De gemeente Molenwaard

Sinds 2013 maakt Nieuwpoort deel uit van de gemeente Molenwaard. De lek vormt de noordelijke grens van de gemeente die 29.000 inwoners telt en 126 vierkante kilometer groot is. Tijdens de vorming van Molenwaard werden Liesveld, waar Nieuwpoort eerst onderdeel van was, Graafstroom en Nieuw-Lekkerland samengevoegd. De gemeente kenmerkt zich door veel platteland en windmolens. De welbekende Kinderdijkse Molens zijn hier ook te vinden, zowel als de Gelkenes Molen en verscheidene rijks- en gemeentelijke monumenten. Je kunt hier schitterend wandelen langs molens en over dijken.

Nieuwpoort en 9 andere vestingsteden

Toen het deel werd van de Oudhollandse Waterlinie is Nieuwpoort samen met een groot aantal andere Nederlandse steden omgebouwd tot een vestingstad. Deze steden hadden als doel om indringers buiten te houden en dit deden ze met sterke stadsmuren die in een ster-vorm rond de stad liepen. In de punten van deze sterren bevonden zich bastions, vanwaar men de vijand goed aan kon zien komen. Deze stervorm werd omringd door grachten met wallen erachter waar de stadsmuur op werd gebouwd en die toegankelijk waren via poorten. Er zijn vele vestingsteden in Nederland en Nieuwpoort is hier één van.

  • Nieuwpoort: Nieuwpoort is één van de kleinste vestingsteden en deel van de Oudhollandse Waterlinie. Nieuwpoort heeft een grote rol gespeeld in het tegenhouden van een Franse invasie van Lodewijk de XIV.
  • Bourtange: misschien wel de bekendste en best bewaard gebleven vestingstad van Nederland. Bourtange werd tijdens de Nederlandse Opstand aangelegd en in tegenstelling tot de meeste andere vestingsteden, heeft het nooit stadsrechten gehad. De stad telt ook maar bijna 500 inwoners.
  • Den Briel: Den Briel is een erg oude stad en heeft een grote rol gespeeld in de 80-jarige oorlog. De vestingwerken zijn nog nagenoeg intact, zodat dit één van de beste steden is om deze te bewonderen.
  • Enkhuizen: anders bekend als de ‘Haringstad’ is Enkhuizen een interessante vissersstad om te bezoeken. De vestingwallen zijn goed bewaard gebleven en je kunt een schitterende stadswandeling maken via verscheidene historische gebouwen.
  • Maastricht: als de hoofdstad van Limburg en dus een grote vestingstad, heeft Maastricht veel te bieden. De middeleeuwse verdedigingsmuur staat nog steeds, zowel als een aantal torens. De oude stadspoort is nog steeds de belangrijkste toegang tot de binnenstad.
  • Amsterdam: in de hoofdstad van Nederland vind je nauwelijks nog oude stadsmuren, maar een aantal bastions zijn nog te zien en zo ook een aantal poorten.
  • IJsselstein: een mooi stadje in de provincie Utrecht, waar je nog steeds de bastions, poorten, muur en torens van de oude vesting kunt bezichtigen.
  • Zwolle: in Zwolle is alleen de Sassenpoort nog over van de oorspronkelijke verdedigingswerken, maar je kunt langs verscheidene stukken stadswal lopen en de traditionele ster-vorm bewonderen als je langs de stadsgracht loopt.
  • Muiden: deze stad vormde het begin van de Oudhollandse Waterwering en wordt vaak omschreven als één van de best bewaard gebleven vestingsteden in Nederland. Naast de verdedigingswerken kun je er ook een kasteel bezichtigen.
  • Hulst: in Hulsts staat het grootste gedeelte van de stadsmuur nog overeind. Ook kun je de grachten nog bekijken en zijn verscheidene bastions nog zichtbaar.